Адам ќўќыќтары жґнiндегi ујкiл ќызметiн белгілеу туралы

 Адам ќўќыќтары жґнiндегi ујкiл туралы
ереже

 1. Жалпы ережелер

      1. Адам ќўќыќтары жґнiндегi ујкiл (бўдан јрi - Ујкiл) - ґз ќўзыретi шегiнде адамныѕ жјне азаматтыѕ бўзылєан ќўќыќтары мен бостандыќтарын ќалпына келтiру жґнiнде шаралар ќабылдау ґкiлеттiктерi берiлген, адамныѕ жјне азаматтыѕ ќўќыќтары мен бостандыќтарыныѕ саќталуын баќылауды жїзеге асыратын лауазымды тўлєа. 

      2. Ујкiл ґз ќызметiмен адамныѕ жјне азаматтыѕ ќўќыќтары мен бостандыќтарын ќорєайтын ќолданыстаєы мемлекеттiк ќўралдарды толыќтырады. Ујкiлдiѕ ќызметi Ќазаќстан Республикасыныѕ Конституциясы мен заѕнамасына сјйкес адамныѕ ќўќыќтарын ќорєауды жїзеге асыратын басќа мемлекеттiк органдардыѕ ќўзыретiн шектемейдi. 

      3. Ујкiл ґз ќызметiн Ќазаќстан Республикасыныѕ Конституциясына, Ќазаќстан Республикасыныѕ заѕдарына, Ќазаќстан Республикасы Президентiнiѕ жјне Ќазаќстан Республикасы Їкiметiнiѕ актiлерiне, ґзге де нормативтiк ќўќыќтыќ актiлерге, сондай-аќ осы Ережеге сјйкес жїзеге асырады.

      4. Ујкiл ґз ќызметiн жїзеге асыру барысында тјуелсiз.

      5. Осы Ережеде кґзделмеген функцияларды Ујкiлге жїктеуге ешкiмнiѕ ќўќыєы жоќ. Ујкiлдiѕ ќызметiне ќандай да бiр заѕсыз араласуєа жол берiлмейдi.
      Ґз ґкiлеттiктерiн жїзеге асыру кезеѕiнде Ујкiл саяси партиялардаєы жјне ґзге де ќоєамдыќ бiрлестiктердегi мїшелiгiн тоќтата тўрады.
      Ујкiлдiѕ саяси ќызметпен айналысуєа ќўќыєы жоќ.

      6. Ујкілдiѕ ќызметi:
      1) заѕдылыќ;
      2) адамныѕ жјне азаматтыѕ ќўќыќтары мен бостандыќтарыныѕ басымдыєы;
      3) объективтiлiк;
      4) жариялылыќ принциптерiне негiзделедi. 

 2. Ујкiлдi ќызметке таєайындау жјне ќызметтен босату

      7. Ујкiл ќызметiне таєайындалатын адамдар мынадай талаптарєа жауап беруге тиiс:
      1) Ќазаќстан Республикасыныѕ азаматтыєын иеленуi;
      2) жоєары заѕгер немесе гуманитарлыќ бiлiмi болуы;
      3) заѕгер мамандыєы бойынша немесе адамныѕ жјне азаматтыѕ ќўќыќтары мен бостандыќтарын ќорєау саласында кемiнде їш жыл жўмыс стажы болуы.

      8. Тiзбесiн Ќазаќстан Республикасыныѕ Президентi айќындайтын Ќазаќстан Республикасы Парламентi палаталарыныѕ комитеттерiмен кеѕескеннен кейiн Ујкiлдi Ќазаќстан Республикасыныѕ Президентi ќызметке таєайындайды.
      Ујкiлдi ќызметтен Ќазаќстан Республикасыныѕ Президентi босатады.

      9. Ујкiл ќызметiне кандидатураны ќарау рјсiмi iс басындаєы Ујкiлдiѕ ґкiлеттiк мерзiмi аяќталатын сјттен кемiнде екi ай бўрын жїзеге асырылады.

      10. Ујкiлдiѕ ґкiлеттiк мерзiмi оныѕ таєайындалєан кїнiнен бастап - 5 жыл.

      11. Бiр адам ќатарынан екi реттен артыќ Ујкiл ќызметiне таєайындала алмайды.

      12. Республика Президентi Ујкiлден ќызметке таєайындалєаннан кейiн Парламент палаталарыныѕ тґраєалары, Парламент комитеттерiнiѕ тґраєалары жјне Республиканыѕ басќа да лауазымды тўлєалары ќатысатын салтанатты жаєдайда ант ќабылдайды. Онда Ујкiл мынадай ант бередi: 
      "Ќазаќстан халќына адал ќызмет етуге, Ќазаќстан Республикасыныѕ Конституциясы мен заѕдарын ќатаѕ ўстануєа, адамныѕ жјне азаматтыѕ ќўќыќтары мен бостандыќтарын ќорєау жґнiнде маєан жїктелген мјртебелi мiндеттi адал атќаруєа салтанатты тїрде ант етемiн.". 
      Ант мемлекеттiк тiлде немесе орыс тiлiнде айтылады.

      13. Ујкiлдiѕ ґкiлеттiгi оныѕ мерзiмi аяќталєан кїннен бастап, сондай-аќ ол мерзiмiнен бўрын босатылєан немесе ґз ґкiлеттiгiн доєарєан жаєдайда тоќтатылады.

      14. Мемлекет басшысы Ујкiлдi атќаратын ќызметiнен мерзiмiнен бўрын босатуы мїмкiн. Ујкiлдi ќызметiнен мерзiмiнен бўрын босатудыѕ негiздерi: 
      1) ќызметiнен ґз тiлегi бойынша босату; 
      2) медициналыќ ќорытындыєа сјйкес кјсiби мiндеттерiн одан јрi атќаруєа кедергi келтiретiн денсаулыќ жаєдайы; 
      3) Ујкiлдi iс-јрекетке ќабiлетсiз немесе шектеулi ќабiлеттi деп тану не оєан медициналыќ сипаттаєы мјжбїрлеу шараларын ќолдану туралы сот шешiмiнiѕ заѕды кїшiне енуi;
      4) айыптау їкiмiнiѕ заѕды кїшiне енуi;
      5) Ќазаќстан Республикасыныѕ азаматтыєынан айырылуы;
      6) Ујкiлдiѕ ќайтыс болуы немесе оны ќайтыс болды деп жариялау туралы сот шешiмiнiѕ заѕды кїшiне енуi;
      7) Ујкiлдiѕ басќа ќызметке таєайындалуы, сайлануы жјне оныѕ басќа жўмысќа ауысуы;
      8) осы Ережеде белгiленген мiндеттер мен шектеулердi саќтамауы;
      9) лауазымдыќ ґкiлеттiктерiн ґрескел бўзуы, атќаратын ќызметiнде болуына сай келмейтiн јрi мемлекеттiк билiктiѕ беделiне нўќсан келтiретiн терiс ќылыќтар жасауы;
      10) Ќазаќстан Республикасынан сырт жерге тўраќты тўруєа шыєуы болып табылады. 

 3. Ујкiлдiѕ ќўзыретi жјне оны iске асыру тјртiбi

      15. Ујкiлдiѕ заѕда белгiленген тјртiппен:
      1) осы Ереженiѕ 18-тармаєында аталєандарды ќоспаєанда, лауазымды тўлєалар мен ўйымдардан шаєымдарды ќарау їшiн ќажеттi мјліметтер сўратуєа; 
      2) мемлекеттiк органдардыѕ, ґзге де ўйымдар басшыларыныѕ жјне басќа да лауазымды тўлєалардыѕ кiдiрiссiз ќабылдауында болуєа; 
      2-1) алынып тасталды
      2-2) алынып тасталды
      2-3) Ќазаќстан Республикасы азаматтарыныѕ, шетел азаматтарыныѕ жјне азаматтыєы жоќ адамдардыѕ шаєымдарын ќарау нјтижелері бойынша, сондай-аќ олардыѕ ќўќыќтары мен бостандыќтарыныѕ бўзылуы туралы аќпаратты ґзге жолмен алєан кезде осы мјселелер бойынша парламенттік тыѕдаулар ґткізу ўсынысымен Парламент палаталарына жїгінуге;
      2-4) адам ќўќыќтары жґніндегі халыќаралыќ ўйымдардыѕ, басќа да їкіметтік емес ќўќыќ ќорєау ўйымдарыныѕ жўмысына ќатысуєа; 
      3) адамныѕ жјне азаматтыѕ ќўќыќтарыныѕ бўзылуымен байланысты аныќтауєа жататын мјн-жайлар бойынша ќорытынды дайындау їшiн сарапшылыќ жјне консультативтiк жўмыстарды орындауєа шарт негiзiнде ўйымдар мен мамандарды тартуєа; 
      4) адамныѕ жјне азаматтыѕ бўзылєан ќўќыќтары мен бостандыќтарын ќорєау жґнiнде шаралар ќолдануєа; 
      5) ќызметтiк кујлiгiн кґрсетiп мемлекеттiк органдар мен ўйымдардыѕ, соныѕ iшiнде јскери бґлiмдер мен ќўрамалардыѕ аумаєына жјне їй-жайларына кiруге жјне ол арада болуєа, сондай-аќ бас бостандыєынан айыру орындарына баруєа, оларда ўсталатын адамдармен кездесiп, јѕгiмелесуге; 
      6) адамныѕ жјне азаматтыѕ ќўќыќтары мен бостандыќтарын бўзєан лауазымды тўлєаєа ќатысты тјртіптік немесе јкімшілік іс жїргізуді не ќылмыстыќ іс ќозєау туралы ќолдаухатпен ујкілетті мемлекеттік органдарєа немесе лауазымды адамдарєа жїгінуге; 
      7) жїргiзiлген тексерулер нјтижелерi бойынша бўќаралыќ аќпарат ќўралдарында ресми хабарламалар жариялауєа ќўќыєы бар.
      Ескерту. 15-тармаќќа ґзгеріс енгізілді - ЌР Президентініѕ 2004.11.29. N 1474, 2006.08.29. N 168 Жарлыќтарымен.1474168

      16. Адамныѕ жјне азаматтыѕ ќўќыќтары мен бостандыќтарыныѕ бўзылу фактiсiн аныќтау маќсатында осы Ереженiѕ 15-тармаєына сјйкес Ујкiл ґз ќўзыретiнiѕ шегiнде, келiп тїскен ґтiнiштер негiзiнде де, жјне егер оєан ресми кґздерден немесе бўќаралыќ аќпарат ќўралдарынан аталєан жолсыздыќтар туралы мјлiм болєан жаєдайда, сондай-аќ ґз бастамасы бойынша да адамныѕ жјне азаматтыѕ ќўќыќтары мен бостандыќтарын бўзу фактiлерi туралы мјлiметтердi тексередi.

      17. Ґз ќызметiн жїзеге асыру барысында Ујкiл Ќазаќстан Республикасы азаматтарыныѕ, сондай-аќ шетел азаматтарыныѕ, азаматтыєы жоќ адамдардыѕ, олардыѕ Ќазаќстан Республикасыныѕ Конституциясымен , заѕ актiлерiмен жјне халыќаралыќ шарттарымен кепiлдiк берiлген ќўќыќтары мен бостандыќтарын бўзатын лауазымды тўлєалардыѕ жјне ўйымдардыѕ iс-јрекеттерi мен шешiмдерiне жасаєан арыздарын ќарайды.

      18. Ујкiл Ќазаќстан Республикасы Президентiнiѕ, Парламентiнiѕ жјне оныѕ депутаттарыныѕ, Ќазаќстан Республикасы Їкiметiнiѕ, Конституциялыќ Кеѕестiѕ, Бас прокурордыѕ, Орталыќ сайлау комиссиясыныѕ, Ќазаќстан Республикасы соттарыныѕ iс-јрекеттерi мен шешiмдерiне жасалєан шаєымдарды ќарамайды.

      19. Ујкiл ґз ќўзыретi шегiнде Ќазаќстан Республикасыныѕ адам ќўќыќтары мен бостандыќтарына, олардыѕ ќорєалу нысандары мен јдiстерiне ќатысты заѕнаманы жетiлдiруге, оларды халыќаралыќ ќўќыќтыѕ жалпыєа ортаќ принциптерi мен нормаларына сјйкес келтiруге, Ќазаќстан Республикасыныѕ мемлекеттiк органдарына тиiстi ўсыныстар енгiзу арќылы адам ќўќыќтары саласындаєы халыќаралыќ ынтымаќтастыќты дамытуєа ыќпал етедi.

      20. Ујкiл адам ќўќыќтары мен бостандыќтары саласында ќўќыќтыќ аєартушылыќќа жјрдемдеседi, адам ќўќыќтары бойынша бiлiм беру баєдарламалары мен халыќтыѕ бiлiм деѕгейiн кґтеруге, ўлттыќ заѕнамалар мен маѕызды халыќаралыќ ќўжаттар јзiрлеуге ќатысады.

      21. Ујкiлдiѕ пiкiрi бойынша ќоєамдыќ маѕызы ерекше деген жаєдайларда, ол ґз їндеуiн тiкелей Ќазаќстан Республикасыныѕ Президентiне, Парламентiне немесе Їкiметiне жолдауєа хаќылы.

      22. Ујкiл ез ќызметiн жїзеге асыру барысында: 
      1) Ќазаќстан Республикасыныѕ Конституциясы мен заѕнамасын саќтауєа; 
      2) азаматтардыѕ ќўќыќтарын, бостандыќтары мен заѕды мїдделерiн саќтауды жјне ќорєауды ќамтамасыз ету жґнiнде шаралар ќолдануєа; 
      3) заѕнамада белгiленген тјртiппен жјне мерзiмде азаматтардыѕ лауазымды тўлєалардыѕ iс-јрекеттерiне (јрекетсiздiгiне), мемлекеттiк органдардыѕ, ґзге де ўйымдар мен олардыѕ лауазымды тўлєаларыныѕ шешiмдерiне жасаєан арыздарын ќарауєа жјне олар бойынша тиiстi шаралар ќолдануєа; 
      4) мемлекеттiк ќўпияларды жјне заѕмен ќорєалатын ґзге де ќўпияны саќтауєа, ґтiнiштi ќарау нјтижесiнде мјлiм болєан ќўпия сипаттаєы аќпаратты жария етпеуге; 
      5) арыз берушiмен ќарым-ќатынаста ыќылас пен јдеп танытуєа; 
      6) ґтiнiштердi ќарау барысында јдiл болуєа жјне алаламауєа; 
      7) ґзiн ќорєауды ґтiнген адамныѕ ќўќыќтарын жїзеге асыруєа кедергi келтiретiн ќандай да бiр iс-јрекеттер жасамауєа мiндеттi.

      23. Ујкiл жыл сайын Ќазаќстан Республикасы Президентiнiѕ ќарауына ґзiнiѕ ќызметi туралы есеп табыс етедi. 

 4. Ујкiлдiѕ ден ќою актiлерi

      24. Ујкiлдiѕ ден ќою актiлерi ўсынымдар болып табылады.

      25. Ґтiнiштердi тексеру нјтижелерi бойынша Ујкiл iс-јрекеттерiмен (јрекетсiздiгімен) арыз берушiнiѕ ќўќыќтары мен бостандыќтарын бўзєан лауазымды тўлєаєа бўзылєан ќўќыќтарды ќалпына келтiру їшiн ќолдануєа тиiс шараларєа ќатысты ўсынымдар жiберуге хаќылы.

      26. Ујкiлдiѕ ўсынымдарын алєан лауазымды тўлєа олар келiп тїскен кїннен бастап бiр айдыѕ iшiнде ўсынымдарды ќарауєа жјне оларды ќараудыѕ нјтижелерi туралы хабарлауєа мiндеттi. 
      Ујкiлдiѕ ўсынымын ќабылдамаєан жаєдайда лауазымды тўлєа ґз шешiмiнiѕ мјнiсiн дјлелдеуге мiндеттi.

      27. Ујкiл ўсынымыныѕ кґшiрмесi арыз берушiге жолданады. 

 5. Арыздарды ќарау

      28. Арызда ќўќыќтары мен бостандыќтары бўзылєан арыз берушiнiѕ немесе арыз берушiнiѕ заѕды ґкiлiнiѕ ќолы ќойылып жјне тегі, аты-жґнi мен мекенжайы немесе жўмыс орны туралы мјлiметтер ќамтылуы, арыз берушiнiѕ пiкiрi бойынша оныѕ ќўќыќтары мен бостандыќтарын бўзєан немесе бўзушы шешiмдердiѕ немесе iс-јрекеттердiѕ (јрекетсiздiктiѕ) мјн-жайы баяндалуєа тиiс. Арыз берушiнiѕ талаптарын растайтын ќўжаттар мен ґзге де материалдар шаєымєа ќоса берiледi.

      29. Ујкiл шаєымды ќарауєа ќабылдай отырып: 
      1) арыз берушiге оныѕ ґз ќўќыќтары мен бостандыќтарын ќорєауда пайдалануєа ќўќыєы бар тјсiлдер мен ќўралдарды тїсiндiруге; 
      2) шаєымды мјнi бойынша шешу ґз ќўзыретiне жататын тиiстi органдарєа арыз беруге хаќылы. 

 6. Ујкілдiѕ ќызметiн ўйымдастыру

      30. Ујкiлдiѕ ќызметiн мемлекеттiк мекеме болып табылатын, Ќазаќстан Республикасыныѕ Мемлекеттiк елтаѕбасы бейнеленген мґрi мен бланкiлерi жјне мемлекеттiк тiлде жазылєан ґзiнiѕ атауы, сондай-аќ банк мекемелерiнде тиiстi шоттары бар Адам ќўќыќтары жґнiндегi ўлттыќ орталыќ (бўдан јрi - Ўлттыќ орталыќ) ќамтамасыз етедi.

      31. Ўлттыќ орталыќтыѕ басшысын ќызметке Ујкiл таєайындайды жјне ќызметтен босатады.

      32. Ўлттыќ орталыќтыѕ ќызметi Ујкiлдiѕ ўсынысы бойынша Ќазаќстан Республикасыныѕ Президентi бекiтетiн Адам ќўќыќтары жґнiндегi ўлттыќ орталыќ туралы ереженiѕ негiзiнде жїзеге асырылады.

      33. Ўлттыќ орталыќ Ујкiл ќызметiн аќпараттыќ-талдау, ўйымдыќ-ќўќыќтыќ жјне басќа да ќамтамасыз етудi жїзеге асырады.

      34. Ўлттыќ орталыќтыѕ ќызметкерлерi ґз ќызметiн мемлекеттiк ќызмет туралы заѕнама негiзiнде жїзеге асыратын мемлекеттiк ќызметшiлер болып табылады.

      35. Ујкiлдiѕ жанынан консультативтiк-талдау функцияларына ие жјне адамныѕ жјне азаматтыѕ ќўќыќтары мен бостандыќтарын ќорєау саласында жўмыс тјжiрибесi бар адамдардан тўратын сарапшылар кеѕесi ќўрылуы мїмкiн.

      36. Ујкiлдiѕ жјне Ўлттыќ орталыќтыѕ ќызметiн ќаржыландыру республикалыќ бюджет ќаражаты есебiнен жїзеге асырылады.